Narcisme en dementie

Narcisme en dementie

Veel mensen voelen zich verscheurd tussen schuldgevoel, medelijden, boosheid en verdriet. Want ondanks de dementie verdwijnen oude patronen vaak niet zomaar. Sterker nog: bepaalde narcistische trekken kunnen juist versterkt naar voren komen.

Wanneer iemand dementie ontwikkelt, verandert het brein. Controleverlies, angst, achterdocht, agressie en emotionele ontregeling kunnen toenemen. Bij iemand met narcistische kenmerken kan dit extra ingewikkeld zijn, omdat deze persoon vaak al moeite had met empathie, verantwoordelijkheid nemen en rekening houden met anderen.

Veel volwassen kinderen hopen ergens diep vanbinnen dat hun vader of moeder “zachter” zal worden door ouderdom of ziekte. Dat er eindelijk erkenning, verbinding of liefde zal ontstaan. Maar helaas blijkt in de praktijk vaak dat oude dynamieken intact blijven. Sommige ouders met narcisme blijven manipuleren, kleineren, schuldgevoel aanpraten of aandacht opeisen, zelfs wanneer er sprake is van dementie.

En dat maakt het zo pijnlijk. Want je ziet tegelijkertijd een kwetsbare oudere én de ouder die jou jarenlang emotioneel beschadigd heeft.

Oude pijn kan opnieuw getriggerd worden

Wanneer een ouder met narcisme dement raakt, worden veel kinderen opnieuw teruggeworpen in hun oude rol binnen het familiesysteem. De pleaser. de redder, het brave kind. Het kind dat altijd verantwoordelijk was voor de emoties van de ouder.

Ineens ben jij degene die zorg moet dragen, beslissingen moet nemen of geconfronteerd wordt met verwijten, claimend gedrag of manipulatie. En juist daardoor kunnen oude trauma’s en pijnstukken opnieuw naar boven komen.

• Veel voorkomende gevoelens zijn:
• Schuldgevoel wanneer je afstand wilt nemen
• Twijfel aan jezelf en je eigen grenzen
• Boosheid over het verleden
• Verdriet om wat je nooit hebt gekregen
• Loyaliteitsconflicten binnen de familie
• Uitputting en overbelasting
• Het gevoel dat jij wéér degene bent die alles moet dragen

En dat is logisch. Want iemand die als kind nooit emotionele veiligheid heeft gekend, raakt vaak extra ontregeld wanneer diezelfde ouder opnieuw afhankelijk wordt.

Dementie wist narcistisch gedrag niet uit

Een belangrijke misvatting is dat dementie iemands persoonlijkheid volledig verandert. Natuurlijk kan gedrag veranderen door schade in de hersenen, maar diepgewortelde karaktereigenschappen verdwijnen lang niet altijd.

Sterker nog, doordat remmingen verminderen, kunnen bepaalde eigenschappen juist sterker zichtbaar worden. Denk aan claimend gedrag, woede-uitbarstingen, manipulatie of gebrek aan empathie. Ook kunnen ouders met narcisme die dementie hebben zich nog meer als slachtoffer gaan opstellen en verwachten dat alles om hen draait.

Daarnaast zie je vaak dat de buitenwereld vooral medelijden heeft met de ouder in kwestie. Hierdoor voelen kinderen zich regelmatig onbegrepen. Want hoe leg je uit dat je verdriet hebt om iemand die je tegelijkertijd zoveel pijn heeft gedaan?

Veel kinderen van narcistische ouders voelen een enorme verantwoordelijkheid om te zorgen. Zeker wanneer de ouder ziek wordt. Maar zorg dragen betekent niet dat je jezelf volledig hoeft weg te cijferen.

Je mag grenzen stellen.Je mag hulp inschakelen.Je mag afstand nemen wanneer het contact te schadelijk voor je is.En je mag erkennen dat jouw pijn er óók mag zijn.

Want compassie hebben voor iemand betekent niet automatisch dat je destructief gedrag moet blijven verdragen.

Soms is het gezond om praktische hulp te regelen, zonder jezelf opnieuw emotioneel volledig beschikbaar te stellen. Zeker wanneer contact je structureel uitput, angstig maakt of oude traumastukken activeert.

Het rouwproces is vaak complex

Bij kinderen van ouders met narcisme speelt vaak een dubbele vorm van rouw. Niet alleen het verdriet om het ziek worden van een ouder, maar ook het verdriet om wat er nooit is geweest.

Je rouwt om de moeder of vader die je nodig had, maar nooit echt hebt gehad. Om de veiligheid, liefde, erkenning en emotionele verbinding waar je als kind naar verlangde.

En wanneer dementie verder toeneemt, komt vaak ook het besef dat die erkenning er waarschijnlijk nooit meer gaat komen. Dat kan een intens pijnlijk proces zijn.

Zorg ook voor jezelf

Juist in deze situatie is het belangrijk om stil te staan bij jezelf. Wat doet dit contact met jou? Welke oude patronen worden geraakt? Waar liggen jouw grenzen? En vanuit welke motivatie zorg je? Vanuit liefde of vanuit schuld en angst?

Want kinderen van narcistische ouders zijn vaak gewend geraakt om zichzelf weg te cijferen. Maar ook jouw mentale gezondheid en emotionele welzijn zijn belangrijk.

Soms betekent heling niet dat de relatie alsnog goedkomt.Soms betekent heling dat jij leert kiezen voor jezelf, ik kan je bij deze complexe vraagstukken helpen.

Dit artikel is geschreven door Charlotte van der Hoeven, Coaching & Training..

Iedere derde maandag om de maand verschijnt zij hier met een column op Ze.nl

Charlotte van der Hoeven is professioneel coach en therapeut en heeft zich gespecialiseerd in narcistisch misbruik. Meer informatie kun je vinden op haar website www.narcismevrij.nl of op de Facebook-pagina van Narcismevrij.nl